ހިޖުރައިން 725 ވަނަ އަހަރު، މޮރޮކޯގެ ޓެންޖިއާ އިން ފުރައިގެން ދިޔަ ޒުވާން އިބްނު ބަޠޫޠާގެ އެ ދަތުރަކީ ހަމައެކަނި ދުރު ރަށަކަށް ކުރި ދަތުރެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ނަފްސުގައި އުފެދުނު މުޤައްދަސް ޙައްޖުގެ ގޮވާލުމަށް އިޖާބަދިނުމުގެ ފެށުމެވެ. “ދަތުރުވެރިންގެ ރަސްގެފާނު” ގެ ލަޤަބު ލިބިވަޑައިގެންނެވި މި މަތިވެރި ޢިލްމުވެރިޔާ، އޭނާގެ ދަތުރުނާމާގައި ޢަރަފާތުގެ މާތް އަޅުކަންތަކާއި، ޙައްޖުގެ ރޫޙާނީ ކަންކަން ސިފަކޮށްދެއްވާފައިވަނީ އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ލޯތްބާއި ޝައުޤުވެރިކަމާ އެކުގައެވެ.
މޮރޮކޯ މީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ޙައްޖަށް އޮތް ލޯބި
އިބްނު ބަޠޫޠާ އުފަންވެ ބޮޑުވީ މޮރޮކޯގެ ރަންޒަމާނެއްގައެވެ. އެއީ ހިޖާޒު ކަރައަށް ޒިޔާރަތްކުރުމުގެ ފޯރި ގަދަވެ، އިރުމަތީގެ ޢިލްމު ހުޅަނގުގެ ހިތްތަކަށް ގެނައުމަށް ވެރިންނާއި ޢިލްމުވެރިން ބާރުއެޅުއްވި ދުވަސްވަރެކެވެ. “އިރުމަތީގެ ޢިލްމު ހުޅަނގުގެ ހިތަށް ބަދަލުކުރަން މަސައްކަތްކުރި ވެރިންގެ ފަރާތުން ޙައްޖުވެރިންނާއި ދަތުރުވެރިންނަށް ޚާއްޞަ ފަރުވާތެރިކަމާއި ޙަރަކާތްތެރި ހިތްވަރެއް ލިބުނެވެ.” އިބްނު ޖުބައިރު ފަދަ އެތައް ދަތުރުވެރިންނެއް ބިނާކުރި މަގުން ހިނގައި، އިބްނު ބަޠޫޠާ މިޞްރާއި ސީރިޔާގެ ޤާފިލާތަކާ ގުޅިވަޑައިގެން މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ޙައްޖު ތަޖުރިބާ
ހިޖުރައިން 726 ވަނަ އަހަރު މައްކާއަށް ފައިވަޑައިގަތުމުން އިބްނު ބަޠޫޠާއަށް ކުރެވުނު އިޙްސާސްތަކަކީ ބަޔާންކުރަން ދަތި އުފާވެރިކަމެކެވެ. ކަޢުބަތުﷲ ގެފުޅު ސިފަކުރައްވަމުން އޭނާ ވިދާޅުވީ، އެއީ ޝަރަފާއި ޢިއްޒަތުގެ ނިޝާނެއް ކަމަށެވެ. “އިބްނު ބަޠޫޠާއަށް ފެނުނީ އާދަޔާ ހިލާފު އާދައެކެވެ: ނަމާދު ވަގުތުތަކުގައި ހެނދުނާއި ހަވީރު ބެރު ޖަހައިގެން ބަރަކާތްތެރި މޫސުމެއް އިއުލާން ކުރަމުން ދިޔައެވެ.”
މައްކާގެ ބިމަކީ ގަސްގަހާގެހި މަދު ފަޅު ބިމަކަށް ވީނަމަވެސް، އެތަނުން ފެނުނު ރިޒުޤުގެ ތަނަވަސްކަމާމެދު އޭނާ ޢަޖައިބުވެވަޑައިގަތެވެ. “މައްކާއަކީ ފަޅު އަދި ފަޅު ބިމެއްގައި އޮތް ނަމަވެސް، ރިޒުޤުގެ ނިޢުމަތާއި ތަފާތު އުފެއްދުންތަކުގެ ނިޢުމަތެއް އިބްނު ބަޠޫޠާއަށް ފެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ.” މީރު މޭވާތަކާއި، ތަފާތު ކާބޯތަކެތިން މައްކާ ފުރިފައި އޮތުމަކީ މާތްﷲ އެ ބިމަށް ދެއްވި ބަރަކާތެއް ކަމުގައި އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
ޢަރަފާތާއި މީނާގެ މަންޒަރުތައް ސިފަކުރައްވަމުން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު މީސްތަކުން ޢަރަފާތުން ފައިބައިގެންދާ މަންޒަރަކީ ބިންގަނޑު ގުޑައިގެންދާ ފަދަ ބޮޑު މަންޒަރެއް ކަމަށެވެ. އަދި ޢީދު ދުވަހު ކަޢުބާގެ އާ އުރަކޮޅު އަޅުވާ މަންޒަރާއި، މުސްލިމް ސަލާޠީނުން ޙައްޖުގެ ކަންކަމަށް ކުރައްވާ ހޭދަ އޭނާ ތަފްޞީލުކޮށް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
އަލްބަޓްނޫނީގެ ހިޖާޒު ދަތުރު: ހަ ޤަރުނު ފަހުން
އިބްނު ބަޠޫޠާއަށް ފަހު ހަ ޤަރުނު ފަހުން، 1909 ވަނަ އަހަރު މިޞްރުގެ ތާރީޚް ޢިލްމުވެރިޔާ މުޙައްމަދު ލަބީބް އަލްބަޓްނޫނީ ކުރެއްވި ދަތުރަކީ ޒަމާނީ ބަދަލުތަކާއެކު ޙައްޖުގެ މަންޒަރުތައް ކުރަހައިދިން ދަތުރެކެވެ. “އަލްބަޓްނޫނީގެ ދަތުރަކީ ތާރީޚާއި އިޖުތިމާއީ ސިފަ އެއްކޮށްލާފައިވާ ދަތުރެއް ކަމަށާއި، ފިޤުހުގެ ކަންކަމާއި ހައްޖާ ގުޅޭ މައްސަލަތައް ހުށަހަޅާފައިވާ ދަތުރެއް” ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
އަލްބަޓްނޫނީގެ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އެ ދުވަސްވަރު މައްކާގެ މުވާސަލާތީ ނިޒާމު އޮތީ ވަރަށް ދަށު ފަންތިއެއްގައެވެ. ސިޓީތައް ގެންދަނީ ޖަމަލުގައެވެ. ނަމަވެސް، ބާޒާރުތަކުގެ ފޯރިއާއި، އިސްލާމީ އުއްމަތުގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން އަންނަ ޙައްޖުވެރިންގެ އެއްބައިވަންތަކަން އޭނާ ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ސިފަކުރިއެވެ. “މީނާގައި އަލްބަޓްނޫނީ ހެކިވެވަޑައިގަތީ ކޮންމެ އަހަރަކު އިސްތަންބޫލުން މައްކަށް ފޮނުވާ އުސްމާނީ އަމުރު ކިޔުމުގެ ރަސްމިއްޔާތު” ކަމަށް އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.
Leave a Reply