ސައިކްސް-ޕިކޯ އެއްބަސްވުމާއެކު އުސްމާނީ ޚިލާފަތް ބައިބައިކޮށްލުމަށް ރަޝިޔާ ކުރި އުންމީދުތައް

ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ބޮޑުވަޒީރު ހަރބަރޓް ހެންރީ އަސްކިތު ވިދާޅުވިއެވެ. “ތުރުކީގެ ސަރުކާރު ޔޫރަޕުން މުޅިން ނެތިގެން ދިޔަތަން ފެނުމާއި ކޮންސްޓަންޓިނޯޕަލް ރަޝިޔާއަކަށް ވެގެން ދިޔަތަން ފެނުމުން އަހަންނަށް ލިބޭ އުފަލަކީ މަދު ކަމެއް.” މި ޢިބާރާތުން އެކަނިވެސް، އުސްމާނީ ޚިލާފަތް ރޫޅާލުމަށް ޔޫރަޕްގެ ބާރުތަކުން، ޚާއްޞަކޮށް ރަޝިޔާއިން ކުރަމުންދިޔަ އުންމީދުތަކުގެ ފުންމިން ހާމަވެއެވެ. ފަނަރަވަނަ ގަރުނުން ފެށިގެން މޮސްކޯގެ ބާރު މަޑުމަޑުން ކުރިއަރަމުން ދިޔައީ މޮންގޯލް އާއި އުސްމާނީންނާ އެކު ހަމައެކަނި ބޯޑަރު ކުރިމަތިލުންތަކުން އުސްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ހިތަށް އަމާޒުކޮށްގެން ފުޅާކުރުމުގެ އިމްޕިރިއަލް މަޝްރޫއަކަށް ބަދަލުވުމުންނެވެ.

ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ ފެށުމާއެކު މި އުންމީދުތައް ތާރީޚީ އެންމެ މައްޗަށް ދިޔައީ ބޯޑަރު ސަރަހައްދުތަކާ މެދު ރަޝިޔާ މީހުން ހިތްހަމަ ނުޖެހުނު ނަމަވެސް އިސްތަންބޫލާއި ކަނޑުއޮޅިތައް ވެގެން ދިޔައީ އިނގިރޭސިވިލާތާއި ފްރާންސްއާ އެކު ރަޝިޔާގެ ސިއްރު އިއްތިހާދުތަކުގެ ބޮޑު އިނާމަށެވެ. އިސްތިއުމާރީ މާހައުލެއްގައި ރަޝިޔާގެ ސާރުގެ ހުވަފެންތައް ލަންޑަނާއި ޕެރިހުގައި ބޭއްވި “ޕައިރޭޓް ލީގު” ގެ ހިސާބުތަކާ ގުޅި، އުސްމާނީ ތަރިކަ ބައިބައި ކުރުމަށް ސިއްރު ވައުދުތަކުން ފެށިގެން، އަނދިރި ކޮޓަރިތަކުގައި ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ކައްކާ ގޮތް ދުނިޔެއަށް ހާމަވި މުހިންމު މަރުހަލާއެއްގެ ސިފަތައް ކުރަހާލިއެވެ.

ރަޝިޔާގެ ކުރިއެރުމާއި އުސްމާނީ ދަށަށް ދިއުން

15 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅުއްސުރެ ރަޝިޔާގެ ދެކުނު، ކޯކެސަސް، ޔޫކްރޭން އަދި ޕޮލެންޑްގެ ބައެއް ހިސާބުތަކުގައި މުސްލިމް މޮންގޯލްގެ ބާރު މަޑުމަޑުން ރޫޅެން ފެށީ އުފެދެމުން އަންނަ ރަޝިޔާ ދައުލަތުގެ ބާރެވެ. އެއަށްފަހު ރަޝިޔާއިން ދިގު ސިލްސިލާ އަސްކަރީ ކެމްޕޭންތަކާއި ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކެއް ފެށިއިރު، ވަގުތު ފާއިތުވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް އެމީހުންގެ ސަގާފީ ސަރަހައްދުތަކުން ބޭރަށް ފުޅާވެ، ކަޅު ކަނޑުގެ އަޒޯވް ސަރަހައްދާއި ހަމައަށް އުތުރަށް ފޯރިއެވެ. މި ފުޅާވުމާއެކު، އެ ސަރަހައްދުތަކުގައި މޮންގޯލް އިސްލާމީ ވެރިކަމަށް ހަގީގީ ގޮންޖެހުންތައް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ފާޅުވުމުގެ ކުރިން، ފަހުން ކަޅު ކަނޑަކީ އެމީހުންގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތް ބަންދު އުސްމާނީ ޑޮމެއިންއެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ އުސްމާނީންނަށް ސީދާ ނުރައްކަލަކަށް ބަދަލުވިއެވެ. “އުސްމާނީ ދައުލަތުން ކަޅު ކަނޑަކީ އެމީހުންގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތް ބަންދު ސަރަހައްދެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެމުން ދިޔައެވެ.”

އޭގެ ފަހުން އައި ޤަރުނުތަކުގެ ތެރޭގައި އުސްމާނީ ދައުލަތާއި ރަޝިޔާއާ ދެމެދު އުފެދުނު ކޯޅުންތަކާއި ވާދަވެރިކަން ގާތްގަނޑަކަށް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޕީޓަރ ދަ ގްރޭޓް އަދި ކެތަރިން ދަ ގްރޭޓް ފަދަ ބޮޑެތި ސާރސްގެ ދަށުން ރަޝިޔާގެ ސަރަޙައްދުން ގެންގުޅުނީ ވަށައިގެންވާ ބާރުތައް ބަލިކަށިކުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ފުޅާ ސްޓްރެޓެޖިކް ތަޞައްވުރެކެވެ. މި ސިޔާސަތުގެ މަޤޞަދަކީ ރަޝިޔާ ޖިއޮގްރަފިކަލް އެކަހެރިކަމުން ނެރެ، ސީދާ ހުޅަނގު ޔޫރަޕާ ގުޅުވައި، ހޫނު ފެނުގެ ބަނދަރުތަކަށް ވަދެވޭނެ މަގެއް ހުޅުވައި، ސިޔާސީ، ވިޔަފާރީގެ އަދި އަސްކަރީ ނުފޫޒު ފުޅާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބޮޑު ބާރަކަށް ބަދަލުވުން ކަށަވަރުކުރުމެވެ.

18 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ރަޝިޔާ ވެގެން ދިޔައީ ނުފޫޒުގަދަ ޖިއޮޕޮލިޓިކަލް ބާރަކަށް ކަމަށާއި، އޭގެ ސާރުން ވަށައިގެންވާ ބާރުތައް، މުހިންމު ގޮތެއްގައި ސްވިޑެން، ޕޮލެންޑް އަދި ދެން އުސްމާނީ ސަރުކާރު ނައްތާލުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ފުޅާކުރުމުގެ މަޝްރޫއެއް ހިންގަން ފެށިއެވެ. ކެތަރިން ދެވަނަގެ ވެރިކަމުގައި މި ސަރަޙައްދަށް އުތުރާއި އިރުމަތީ ޔޫރަޕްގައި ރަޝިޔާގެ ނުފޫޒު ފުޅާކުރެވުނުއިރު، ރަޝިޔާގެ ލޯ އިތުރުވަމުން ދިޔައީ ބަލްކަންސް، ކޯކެސަސް އަދި ކަޅު ކަނޑުގެ އުސްމާނީ ބިންތަކަށެވެ.

އޭރު އުސްމާނީ ދައުލަތަށް އެއްފަހަރާ ރަޝިޔާ، އޮސްޓްރިއާ، އަދި ފާރިސީންގެ ޕްރެޝަރުތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ނަމަވެސް ސުލްތާން މުސްތަފާ ތިންވަނަގެ ތާއީދާއެކު ބޮޑު ވަޒީރު މެޙްމަދު ރަގީބް ޕާޝާ ވަނީ ހަނގުރާމައިން ދުރުވެ ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް އިސްލާހުކޮށް، އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ހަލަބޮލިވުމަށްފަހު ވެރިކަމާއި އިޤްތިޞާދާއި ޝަރުޢީ ދާއިރާއާއި ސިފައިން ހަރުދަނާކުރުމަށް ފޯކަސް ކުރުމުގެ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުއްވާފައެވެ. އަދި އެއާ ޚިލާފަށް އުސްމާނީ ދައުލަތުގެ ތެރޭގައި އަސްކަރީ އަދި ސިޔާސީ ލީޑަރުންގެ އެހެން ފެކްޝަނެއް އުފެދި، ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމުން ދައުލަތުގެ ޝަރަފާއި ދަރަޖަ ބަލިކަށިވެ، އަސްކަރީ ކުރިމަތިލުމަކަށް އެނބުރި ދިއުމަށް ވަކާލާތު ކުރިއެވެ.

އާޚިރުގައި އުސްމާނީ ދައުލަތް 1768 ވަނަ އަހަރުގެ ހަނގުރާމައަށް ވަދެވަޑައިގަތީ އަސްކަރީ ގޮތުން ތައްޔާރު ނުވެ، ޚާއްޞަކޮށް ހަނގުރާމައިގެ ތަޖުރިބާއާއި އަސްކަރީ ޑިސިޕްލިން ބަލިކަށިވެފައިވާ ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ދުވަހުގެ ސުލްހައަށްފަހު، ރަޝިޔާއިން ލަޝްކަރު އަލުން އިންތިޒާމުކޮށް ކުރިއަރާފައިވާ ބާރަކަށް ބަދަލުވުމުންނެވެ. މި ހަނގުރާމަ ސާބިތުވެ، އުސްމާނީ ދައުލަތުގެ އިދާރީ އަދި އަސްކަރީ ދަށުދަރަޖައިގެ މިންވަރު ހާމަވެ، ޔޫރަޕްގެ ބައިނަލްއަގްވާމީ ބާރުގެ ބެލެންސް އިތުރަށް ބަދަލުވަމުން ދިޔައީ ޔޫރަޕްގެ ކަނޑު ހުރަސްކޮށް މެޑިޓެރޭނިއަން ކަނޑާ ދިމާއަށް ދިގު ދަތުރަކަށް ފޮނުވާލުމަށެވެ.

ރަޝިޔާގެ ކާމިޔާބީގެ އަހަރުތަކެވެ

މި ބަދަލުގެ ނަތީޖާ ވަރަށް އަވަހަށް ފާހަގަކުރެވުނީ އޭޖިއަން ކަނޑުގައި ވަރުގަދަ ކަނޑުގެ ހަނގުރާމަތަކެއް ފެށިގެން ގޮސް 1770 ވަނަ އަހަރު ރަޝިޔާއަށް ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ލިބުމުންނެވެ. ރަޝިޔާއިން އުސްމާނީ ކަނޑުގެ ދިފާޢީ ބާރުތައް ވެއްޓުމުގެ ބޭނުން ގާތްގަނޑަކަށް ބޭނުންކޮށްގެން އިސްތަންބޫލަށް ޑާޑަނަލްސް މެދުވެރިކޮށް ކުރިއަށް ދިޔައެވެ.

ނަމަވެސް، އުސްމާނީ ދައުލަތުން ކަނޑުއޮޅި ވަރުގަދަކޮށް ދިފާޢީ ނިޒާމު އަލުން އިންތިޒާމު ކުރަން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރެއްގައި، ރަޝިޔާގެ ކޮމާންޑަރުންގެ މެދުގައި އުފެދުނު ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ ކުރިއެރުމަށް މަޑުޖެހުމެއް އައެވެ.

ބަލިތައް ލިބުނީ ހަމައެކަނި ކަނޑުގެ ސިފައިންގެ ފަރާތުން ނޫނެވެ. ރަޝިޔާއިން ބަލްކަން ސަރަޙައްދަށް ފުޅާވެ، އިސްތަންބޫލަށް ދާ މަގު ނިސްބަތުން ހުޅުމުން ދިޔަ ވަރަކަށް އުސްމާނީ ދައުލަތަށް އަސްކަރީ ޕްރެޝަރު އިތުރުވަމުން ދިޔައެވެ. އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އަސްކަރީ އަދި އިގްތިސާދީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުމަށް ފަހު، އުސްމާނީ ދައުލަތަށް މަޖުބޫރުވީ 1774 ވަނަ އަހަރު “ކުޗުކް ކައިނާރކާ” މުއާހަދާގައި ސޮއިކުރާށެވެ. “އުސްމާނީ ދައުލަތަށް މަޖުބޫރުވީ 1774 ވަނަ އަހަރު ކުޗުކް ކައިނާރކާގެ މުއާހަދާގައި ސޮއިކުރަން، އެއީ އެ ސަރުކާރުގެ ތާރީހުގައި ވެސް އެންމެ ހަރުކަށި އެއް މުއާހަދާ.”