ތާރީޚު ދިރާސާކުރައްވާ ބޭފުޅުން ޢާންމުކޮށް ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، 1916 ވަނަ އަހަރުގެ ސައިކްސް-ޕިކޯޓް އެއްބަސްވުމަކީ އުސްމާނީ ދައުލަތް ރޫޅިގެން ދިއުމަށްފަހު، ފްރާންސާއި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މެދުގައި އަރަބި ލެވަންޓް ބަހާލުމަށް ވެވުނު އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއްބަސްވުމެވެ. މި އެއްބަސްވުމަކީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި ކުރެހުނު ރޭވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަރަބި ޖިއޮގްރަފީ ދަށުދަރަޖައަށް ގެންދިއުމަށާއި، ޔޫރަޕްގެ ބާރުތަކުގެ މަސްލަހަތަށްޓަކައި އެ ސަރަހައްދުގެ ސިޔާސީ ޗާޓު އަލުން ކުރެހުމަށް ހިންގި އިސްތިއުމާރީ ޖަރީމާއެކެވެ. މިކަމުގައި އެ ސަރަހައްދުގެ ނަސްލީ އަދި ސަގާފީ އެކުލެވުންތަކަށް އެއްވެސް ބެލުމެއް ނެތި، ޒަމާނީ ގައުމީ ބޯޑަރުތަކުގެ ބިންގާ އެޅުނެވެ.
ނަމަވެސް، މިފަދަ ބޮޑު ރޭވުމެއްގައި މޮރޮކޯ ސީދާ ބައިވެރިވެފައި ނުވާކަމީ ގިނަ ބަޔަކަށް ނޭނގޭ ހަގީގަތެކެވެ. މޮރޮކޯއަށް ލިބިފައިވާ ސްޓްރެޓެޖިކް މުހިންމުކަން ބޮޑީ އެ ގައުމު މެޑިޓެރޭނިއަން ކަނޑާއި އެޓްލާންޓިކް ކަނޑަށް ހުޅުވިފައި އޮތުމާއި، ސްޓްރެއިޓް އޮފް ޖިބްރޯލްޓަރއާ ކައިރިވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި 20 ވަނަ ގަރުނުގެ ފެށުމާއެކު، މޮރޮކޯ ވެގެންދިޔައީ އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުގެ ވާދަވެރިކަމުގެ މަރުކަޒަކަށެވެ. ސައިކްސް-ޕިކޯޓް އެއްބަސްވުމަކީ ލެވަންޓް ބައިބައިކުރުމުގެ މޮޑެލްއެއް ކަމަށްވާނަމަ، ފްރާންސާއި ސްޕެއިންގެ މެދުގައި މޮރޮކޯއާ މެދު ވެވުނު އެއްބަސްވުންތަކަކީ އިސްތިއުމާރީ މަސްލަހަތުތަކަށްޓަކައި ގައުމެއްގެ ސިޔާދަތު ނަގާލި އެހެން މޮޑެލްއެކެވެ.
މި ހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ، ފްރާންސާއި ސްޕެއިންގެ އެއްބަސްވުންތަކުން، ޚާއްޞަކޮށް 1904 ވަނަ އަހަރުގެ އެއްބަސްވުމުން، މިނިވަން ދައުލަތެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް މޮރޮކޯ ބައިބައިވުމާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކުރުމުގެ މަގަށް ކޮށްޕާލީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
19 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި އެފްރިކާ ބައިބައިކުރުމުގެ ރޭވުންތައް ޔޫރަޕްގެ ބާރުތަކުން ފެށިއެވެ. މިގޮތުން ޔޫރަޕްގެ ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި (ފްރާންސް، އިނގިރޭސިވިލާތް، ސްޕެއިން، އިޓަލީ އަދި ޖަރުމަނުވިލާތް) އުފެދުނު ކޯޅުންތައް ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި، އެމީހުންގެ މަސްލަހަތަށް ބަލައި ސަރަހައްދުތައް ބަހާލުމަށް ދެގައުމީ އެއްބަސްވުންތައް ހަދަން ފެށިއެވެ. ފްރާންސުން މޮރޮކޯގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް ހޯދުމަށްޓަކައި އެހެން ބާރުތަކާއެކު ދެގައުމީ އެއްބަސްވުންތައް ހެދިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ލީބިޔާއާ ގުޅޭގޮތުން އިޓަލީއާއެކު ވެވުނު އެއްބަސްވުމާއި، އިނގިރޭސިވިލާތުން މޮރޮކޯގައި ފްރާންސްގެ މަސްލަހަތަށް ތާއީދުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި މިސްރުގެ މައްޗަށް އިނގިރޭސި ނުފޫޒު ދޫކޮށްލުން ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް އިނގިރޭސިވިލާތުން ބާރުއެޅީ ޖިބްރޯލްޓަރ ކަނޑުއޮޅީގެ ކޮންޓްރޯލް އެއްވެސް ވާދަވެރި ބާރަކަށް ނުލިބޭނެ ގޮތް ހެދުމަށެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޓެންޖިއަރ އަކީ ބައިނަލްއަގްވާމީ ޒޯނެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުނެވެ.
ޖަރުމަނުން މިކަމާ މެދު ނުރުހުން ފާޅުކޮށް، “ހުޅުވިފައިވާ ދޮރު” ސިޔާސަތެއްގެ ދަށުން ވިޔަފާރީގެ ހަމަހަމަ ފުރުސަތުތަކަށް އެދުނެވެ. މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް 1911 ވަނަ އަހަރު ވެވުނު “މޮރޮކޯ-ކޮންގޯ އެއްބަސްވުން” ގެ ދަށުން، ޖަރުމަނުން މޮރޮކޯގެ މައްޗަށް އޮތް ޝައުގުވެރިކަން ދޫކޮށްލީ ފްރެންޗް ކޮންގޯގެ ބޮޑު ސަރަހައްދެއް ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައެވެ.
މޮރޮކޯ ބައިބައިކުރުމުގެ އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރީ ފްރާންސާއި ސްޕެއިންގެ ދެމެދުގައި ވެވުނު އެއްބަސްވުންތަކެވެ. 1900 އާއި 1912 އާ ދެމެދު ކޮންމެ އަހަރަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް އާ އެއްބަސްވުންތައް ނެރެވެމުން ދިޔައެވެ. 1900 ވަނަ އަހަރުގެ ޕެރިސް މުއާހަދާއަކީ މި ބައިބައިވުމުގެ ފެށުމެވެ. އެއަށްފަހު 1904 ވަނަ އަހަރުގެ ސިއްރު އެއްބަސްވުމުން މޮރޮކޯގެ އުތުރާއި، މެދުތެރެ އަދި ދެކުނުގެ ނުފޫޒުގެ ދާއިރާތައް ދެގައުމުގެ މެދުގައި ބަހާލިއެވެ. މި އެއްބަސްވުންތައް ބޭނުންކުރީ މޮރޮކޯގެ ބޯޑަރުތައް ބަދަލުކުރުމަށް ދެއްކި ޤާނޫނީ އުޒުރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މީގެ އިތުރުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބައެއް ކޮންފަރެންސްތަކުންވެސް މިކަމަށް މަގުފަހިކުރިއެވެ. 1884 ގެ ބާލިން ކޮންފަރެންސުން އެފްރިކާ ބައިބައިކުރުމަށް “ރަސްމީ” ސިފައެއް ދިނެވެ. 1880 ގެ މެޑްރިޑް ކޮންފަރެންސަކީ މޮރޮކޯގެ ސުލްޠާން ހަސަން އަލްމަރުޙޫމްގެ އެދުމަށް ބޭއްވުނު ބައްދަލުވުމެއް ނަމަވެސް، އޭގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ ބިދޭސީންގެ ހިމާޔަތުގެ ހައްގު ފުޅާވެ، ގައުމުގެ ސިޔާދަތަށް ވަދެގަތުމެވެ. އަދި 1906 ގެ އަލްޖެސިރާސް ކޮންފަރެންސުން މޮރޮކޯގެ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް، ހަގީގަތުގައި ފްރާންސާއި ސްޕެއިން ހިފުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނެވެ.
ޚުލާޞާ ގޮތެއްގައި ދަންނަވާނަމަ:
- މޮރޮކޯ ބައިބައިވުމަކީ އެފްރިކާ ބައިބައިކުރުމުގެ އާންމު ސިޔާސަތުގެ ތެރެއިން ރޭވިގެން ހިންގުނު ކަމެކެވެ.
- މޮރޮކޯގެ ސްޓްރެޓެޖިކް މަގާމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ މެދުގައި ވާދަވެރިކަން އުފެދި، އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ގިނަ އެއްބަސްވުންތަކެއް އުފެދުނެވެ.
- ފްރާންސާއި ސްޕެއިންގެ މެދުގައި ވެވުނު، ޚާއްޞަކޮށް 1904 ގެ ސިއްރު އެއްބަސްވުމަކީ މޮރޮކޯ ބައިބައިކޮށްލި މައިގަނޑު އަސާސެވެ.
- މޮރޮކޯއިން މިކަމާ ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، އެތެރޭގެ ބަލިކަށިކަމާއި އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުން ވަށާލުމުގެ ސަބަބުން މޮރޮކޯގެ މަގާމު ބަލިކަށިވިއެވެ.
- މި އެއްބަސްވުންތަކުގެ ސަބަބުން މޮރޮކޯގެ މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމަ ދިގުދެމިގެންދާން މަޖުބޫރުވިއެވެ.
ފްރާންސާއި ސްޕެއިންގެ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ނުރައްކަލަކީ ހަމައެކަނި ގައުމު ހިފުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މޮރޮކޯގެ ސިޔާދަތީ ހައްގުތަކަކީ ބޭރުގެ ބާރުތަކުން ޔޫރަޕްގެ ވެރިރަށްތަކުގައި ތިބެގެން ނިންމާ މައުޟޫއަކަށް ބަދަލުކޮށްލުމެވެ.
Leave a Reply