ސެޕްޓެމްބަރު 11 އަށް ފަހު ކުއާޓަރ ސެންޗަރީއެއް: ދުނިޔެ ބަދަލުކޮށްލި ހަނގުރާމައިގެ ބާކީ އޮތީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟

ސެޕްޓެމްބަރު 11، 2001 ގައި އެމެރިކާއަށް ދިން ހަމަލާތަކަށް 25 އަހަރު ފުރިފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ ނަޒަރިއްޔާތު ބަދަލުކޮށްލި “ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ” ދޫކޮށްލި ތަރިކަ ދިރާސާ ކުރާ ފަރާތްތަކުން ދަނީ ވަރަށް ފުންކޮށް ވިސްނަމުންނެވެ.

ހުޅަނގުގެ ނޫސްތަކުގައި ސެޕްޓެމްބަރު 11 ގެ ހަމަލާތަކަކީ ތާރީހުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެން ދިޔަ އަނދިރި ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަ ކުރި ނަމަވެސް، ހަމަލާތަކަށް ފަހު ފެށިގެން ދިޔަ “ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ” ތަހުލީލުކޮށް، ދިރާސާ ކުރި ނޫސްވެރިންގެ ސަމާލުކަން ލިބިފައިވަނީ ހިތާމަވެރި ގޮތެއްގައި ވަރަށް މަދުންނެވެ.

—

ލޭ ހުއްޓުވި ހިސާބުތައް

ބްރައުން ޔުނިވާސިޓީގެ “ހަނގުރާމައިގެ ހަރަދު” ދިރާސާ ޕްރޮޖެކްޓުގެ ދަށުން 2023 ވަނަ އަހަރު ޝާއިއުކުރި ރިޕޯޓެއްގައިވާ ގޮތުން، ހަމަލާތަކަށް ފަހު ފެށިގެން ދިޔަ ހަނގުރާމަތަކުގައި 4.5 މިލިއަނާއި 4.6 މިލިއަނާ ދެމެދުގެ ބަޔަކު ދުނިޔެ ދޫކޮށްފައިވެ އެވެ. ހަމައެހެންމެ، 38 މިލިއަން ވުރެ ގިނަ މީހުން ގެދޮރު ދޫކޮށް ހިޖުރަ ކުރަން ޖެހިފައިވެ އެވެ. ދިރިތިބި ލޭ ހިނގާ ހިތްތަކަށް ލިބިފައިވާ ޒަހަމްތަކާ ބެހޭ ގޮތުން ހިސާބު ހެދޭ ވަރެއް ނޫނެވެ.

ހަނގުރާމައިގެ ހަގީގީ ތަސްވީރު

“ކްރިޓިކަލް އިސްލާމިކް ސްޓަޑީޒް” ގެ ދާއިރާގެ ދިރާސާތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ވޮޝިންޓަނާއި ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުން ފެށި “ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ” ވަކި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކަކާ ދެކޮޅަށް ހިންގި ހަމައެކަނި ސިފައިންގެ ހަރަކާތެއްގެ ގޮތުގައި ތިލަ ކޮށްލެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަގީގަތަކީ، ހަނގުރާމައިގެ ހިލިހިލާ ބޯޑަރުތައް ހުރަސްކޮށް ދިޔަ ކަމެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ހިތި 맛 ލިބިގަތީ ހަމައެކަނި ހަތިޔާރު ހިފި ހަނގުރާމަވެރިންނެއް ނޫނެވެ. ތިލަ ކޮށްލެވޭ ގޮތަށް ބުނާ ނަމަ، ހިތި 맛 ލިބިގަތީ ހަތިޔާރު ނުހިފި، ގެދޮރުގައި ތިބި ކުށެއް ނެތް ލައްކަ ރައްޔިތުންނެވެ. ހަމަލާތަކުގެ ހިލިހިލާ ދިޔައީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭ ހިނގި ގައުމުތަކަށް ނޫނެވެ. ހިލިހިލާ ހިނގި ދިމާ ދިމާ ހިސާބުތަކަށް ވެސް ދިޔައެވެ. ހިލިހިލާ ހިނގިތަނުގެ ތެރެއިން، ހުޅަނގުގައި ދިރިއުޅޭ މުސްލިމް ޖަމާއަތްތަކަށް ވެސް ހިތި ތަޖުރިބާ ކުރަން ޖެހިގެން ދިޔައެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ހިލިހިލާ ހިނގި ދިމާ ދިމާ ހިސާބުތަކަށް ބަލާ ނަމަ، އަފްޣާނިސްތާން، އިރާގު، ލީބިޔާ، ސީރިއާ ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާންތަކުން ފެށިގެން ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މުސްލިމް ޖަމާއަތްތަކާ ހަމައަށް ދިޔަ ކަން ފާހަގަ ކުރެވެ އެވެ.

ސިޔާސީ ވާހަކައިގެ ފަހަތުގައި ވަނީ ކޮން ހަގީގަތެއް ހެއްޔެވެ؟

ދިރާސާވެރިންގެ ނަޒަރުގައި، ހަނގުރާމަ ފެށިގެން ދިޔަ ހިނދު ދެކެވެން ފެށި ސިޔާސީ ވާހަކަ، ކިތަންމެ ސުލްހަވެރި ގޮތަކަށް ހުށަހެޅި ނަމަވެސް، ހަގީގަތުގައި ވަނީ ސިޔާސަތުތަކުގެ ހަގީގީ ދިމާ ފޮރުވައިދޭ ފިކުރީ ކަވަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހަނގުރާމައިގެ އަމާޒަކީ ހަމައެކަނި ހަރުކަށި ފިކުރު ކަމަށް ތަކުރާރުކޮށް ބާރު އެޅި ނަމަވެސް، ހިންގި ސިޔާސަތުތަކުގެ ހަގީގީ ދިމާ ބަދަލެއް ނުވި ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ފާހަގަ ކުރެ އެވެ.

ހަމަ މި ނިންމުމަށް، “ކްރިސްޓިއަން ސައިންސް މޮނިޓަރ” ގެ ރިޕޯޓެއްގައި ވެސް ވަނީ ވާސިލްވެފަ އެވެ. ހަމަލާތަކަށް ކުއާޓަރ ސެންޗަރީ ފުރުމުގެ މުނާސަބަތުގައި ޝާއިއުކުރި ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ހިނގި ހަނގުރާމަ ސިފަ ކުރެވެނީ ހިތިކަމާ ދެކޮޅަށް ހިންގި ހަނގުރާމައަކަށް ނޫނެވެ. ސިފަ ކުރެވެނީ ތާރީހީ “ސަލީބީ ހަނގުރާމަ” ތަކާ ވައްތަރު، ތަހުޒީބުތަކުގެ ދެމެދުގައި ހިނގި ކޯޅުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

—

ޓްރަމްޕްގެ ސިޔާސަތުތަކާ ހަންޓިންގޓަންގެ ތިއަރީ

“ކްރިސްޓިއަން ސައިންސް މޮނިޓަރ” ގެ ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކަ ދިރިއޮތްކަން ހާމަ ކޮށްދެނީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިގެ ތާރީހެއް ނޫނެވެ. ދިރިހުރި ސިޔާސަތުތަކުން ވެސް ހާމަ ވެ އެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މުސްލިމުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތު އޮންނަ ގައުމުތަކަށް ދަތުރު ކުރުން ހުއްޓުވުމާއި، ނައިބު ރައީސް ޖޭޑީ ވެންސް، ޝަރީއަތުގެ ގާނޫނު ތަންފީޒު ކުރުމަށް މުސްލިމުން ކުރާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކޮށް ދެއްކެވި ވާހަކަތަކާ ހަމައަށް، ޓްރަމްޕްގެ ވެރިކަމުގައި ގެންގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކަ ދިރިއޮތް ކަމެވެ. ންޒާރުތަކަކީ، އެމެރިކާގެ ސިޔާސީ ސައިންސްވެރިޔާ ސެމިއުލް ހަންޓިންގޓަންގެ މަޝްހޫރު “ކްލެޝް އޮފް ސިވިލައިޒޭޝަންސް” ތިއަރީގެ ސީދާ އަޑު އިވިގެންދިއުމެކެވެ.

ހަންޓިންގޓަންގެ ތިއަރީ ބިނާ ވެފައިވަނީ، ފިނި ހަނގުރާމަ ނިމިގެން ދިޔަ ފަހުގެ ދުނިޔޭގައި، ބޮޑެތި ކޯޅުންތައް ހިނގާނީ ދައުލަތްތަކުގެ ދެމެދުގައި ނޫން ކަމަށާއި، ބޮޑެތި ޙަޟާރަތްތަކާއި ސަގާފަތްތަކާއި ދީންތަކުގެ ދެމެދުގައި ކަމަށް ބުނާ ވިސްނުމެއްގެ މައްޗަށެވެ. މި ތިއަރީ ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ ވިސްނުމަށް ތައާރަފްވީ ހަމަ ވަކި ހިނދެއްގައެވެ. ފިނި ހަނގުރާމަ ނިމި، އެމެރިކާ ހަމައެކަނި ސުޕަ ޕަވަރެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ ވިއްސާރަ ވިލާތަކުގެ ތެރެއިން ބޯ ދިއްކޮށްލި ދަނޑިވަޅުގައެވެ. ހަމަ އެ ދަނޑިވަޅަކީ ފުރަތަމަ ގަލްފް ހަނގުރާމަ ހިނގި ދަނޑިވަޅާ ދިމާ ވި ދަނޑިވަޅެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާގައި އެމެރިކާ ސިފައިން ހަރަކާތްތެރިވާން ފެށި ދަނޑިވަޅެވެ.

ދިރާސާވެރިޔާ ފަވާޒް ގޭރްޖެސްއާ ހަވާލާދީ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ހަތިޔާރު އެޅި ހަރަކާތްތަކުގެ ނަޒަރުގައި ދުޝްމަނުންގެ ލިސްޓު ބަދަލުވެ ދިޔައެވެ. ކޮމިއުނިޒަމްގެ ބަދަލުގައި ދުޝްމަނަކަށް ވެގެން ދިޔައީ ހަމަ ޚުދު އެމެރިކާ ކަމަށެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ހަގީގީ ހަމަ ނުޖެހުމެއްގެ ހުޅުކޮޅު ރޯވެ، ދިލަ ނަގަން ފެށި ކަމަށެވެ.

—

## ތަހުޒީބުތަކުގެ ކޯޅުން: ހަމައެކަނި ހުޅަނގާ ދެކޮޅަށް ނޫން

ދިރާސާވެރިޔާ ޑޮއިލް ފާހަގަ ކުރައްވާ ގޮތުގައި، ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކަ ހަމައެކަނި ހުޅަނގާ އިސްލާމީ ދުނިޔެއާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމަށް ނިސްބަތްވާ ތަރިކައެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔެ މިއަދު ހިނގަމުން ދަނީ ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ ދެމެދުގައި ހިނގާ ސަގާފީ ކޯޅުންތަކެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށް ދިރާސާވެރިޔާ ދެކިލައްވަ އެވެ. އާ ކޯޅުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހަމައެކަނި ހުޅަނގާ ދެކޮޅަށް ތެދުވި ހަތިޔާރު ހިފި ޖަމާއަތްތަކެއް ނޫނެވެ. ޗައިނާ، ރަޝިޔާ، އަދި އުތުރު ކޮރެއާ ފަދަ ގައުމުތައް ހިމެނޭ ޚުދުމުޚުތާރު ކޭމްޕަކާ ހިލިހިލާ ހިނގާ ހުޅަނގެއް ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައިވެ އެވެ.

—

ހަނގުރާމަ ހިންގި ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ ހިތާމަ

ވާހަކަ ދައްކާ ހިތެއް ނެތެވެ. ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން، ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ވެސް މިހާރު ސިފަ ކުރަނީ ހިންގި ހަނގުރާމަ “ގޯހެއް” ގެ ގޮތުގައެވެ. ލަސްވެގެން ނަމަވެސް، “ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ކުރި ހަނގުރާމަ” ގެ ހަގީގީ ތަރިކައަކީ ހަރުކަށި ފިކުރު ބަލިކުރެވުމެއް ނޫން ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަމުން ދާ ކަމަށް ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަ ކޮށްފައިވެ އެވެ.

—

ޝަރުއީ ދާއިރާ: ނިމުމެއް ނެތި ދިގު ދެމިގެންދިޔަ ޝަރީއަތެއް

ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކައިގެ އެންމެ ހިތި ދައްކުވައިދޭ ފަހަރެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވެނީ ހަމަލާތަކާ ގުޅިގެން ހިންގަން ޖެހޭ ޝަރީއަތް ކުރިއަށް ނުދިޔަ ކަމެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު 11 ގެ ހަމަލާތަކުގައި ޚާލިދު ޝެއިޚް މުހައްމަދާ ދެކޮޅަށް ދައުވާ ކޮށް، މެންހަޓަންގެ ފެޑެރަލް ކޯޓެއްގައި ޝަރީއަތް ހިންގަން ތަޖުރިބާ ހުރި ގިނަ ފަރާތްތަކަކުން ބޭނުންވި ނަމަވެސް، ހިންގޭ ގޮތެއް ނުވި ކަމަށް، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ޓެރަރިޒަމް މައްސަލަތަކަށް ޚާއްސަ ކުރީގެ ޕީޖީ ޑޭވިޑް ރަސްކިން ވޮޝިންޓަން ޕޯސްޓުގައި ލިޔުއްވި ޚިޔާލު ލިޔުމެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެ އެވެ.

2009 ވަނަ އަހަރު، ކުރީގެ ރައީސް ބަރަކް އޮބާމާގެ ވެރިކަމުގައި، ގުއަންޓަނާމޯ ޖަލުގެ އަސްކަރީ ކޮމިޝަން ނިޒާމުން ބޭރުކޮށް، ޝަރީއަތް ފެޑެރަލް ކޯޓަށް ބަދަލު ކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުން ފަހަތަށް ޖެހިގެން ދިޔައެވެ. ސަބަބަކަށްވީ ކޮންގްރެސްގެ ތެރެއިން ބާރު ފޯރުވި ފަރާތްތަކުގެ ޕްރެޝަރާއި، ގިނަ ބަޔަކު ބޮޑު ކޮށްލި ސަލާމަތީ ކަންބޮޑުވުންތަކެވެ.

ހިތާމަވެރި ހަގީގަތަކީ، 25 އަހަރު ފަހުވެސް، ދައުވާ ލިބޭ ފަރާތްތައް ތިބީ “ހަނގުރާމައިގެ ގާނޫނު” ގެ ދަށުން، ފަސް ވަނަ އަސްކަރީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމަތީގައި، ބަންދުގައި ކަމެވެ. ދިގު ދެމިގެން ދިޔަ ޝަރީއަތް ފަސްކޮށްފައި ވަނީ 2028 ވަނަ އަހަރަށެވެ. ޢަދާލަތުގެ ތިލަފަތް ހަމަ ހަމަ ވާނެ ދުވަހެއް ލަފާ ކުރެވޭ ހިސާބެއް ނެތެވެ.

—

ނިންމުން: ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކަ ދިރިއޮތް ކަމުގެ ހެކި

ސެޕްޓެމްބަރު 11 ގެ ހަމަލާތަކަށް ކުއާޓަރ ސެންޗަރީ ފުރިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، “ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ” ގެ ހިތި ތަރިކަ ދިރިއޮތް ކަމުގެ ހެކިތައް ތަފާތު ދިމަ ދިމާ ލިން ފެންނަ ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ފާހަގަ ކުރެ އެވެ

ގެ ދިޔަ ހަނގުރާމައިގެ ހިތި ނަތީޖާ، ދިރިތިބި ލޭ ހިނގާ ހިތްތަކުގައި ފުން ޒަހަމްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެމި އޮތް ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ބުނެ އެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކަ ހަމައެކަނި ތާރީހީ ފަހަރަށް ނިސްބަތްވާ ތަރިކައެއް ނޫން ކަމަށާއި، ދިރިހުރި ސިޔާސަތުތަކާއި، ދިރިހުރި ޝަރީއަތްތަކާއި، ދިރިހުރި ކޯޅުންތަކުގެ ތެރެއިން ފެންނަ ތަރިކައެއް ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ގަބޫލު ކުރެ އެވެ.

ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކައިގެ ތެރެއިން ފެންނަ ކަންތައްތަކަށް ބަލާ ނަމަ، ފެންނަ ތަސްވީރަކީ ހިތްހަމަ ޖެހޭ ތަސްވީރެއް ނޫނެވެ. 4.5 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ފުރާނަ ގެއްލި، 38 މިލިއަން ވުރެ ގިނަ މީހުން ގެދޮރު ދޫކޮށް ހިޖުރަ ކުރަން ޖެހި، ދިގު ދެމިގެންދިޔަ ޝަރީއަތްތައް ނިމުމެއް ނެތި ދެމި އޮވެ، ދުނިޔޭގެ ސިޔާސީ ވިސްނުން ބަދަލުވެ، ތަހުޒީބުތަކުގެ ދެމެދުގައި ކޯޅުންތައް ހިނގަމުން ދާ ތަސްވީރެވެ.

ހަނގުރާމަ ހިންގި ފަރާތްތަކުން ހޯދި ކަމަށް ދައުވާ ކުރި ނަތީޖާ ހޯދިފައިވޭ ހެއްޔެވެ؟ ހަރުކަށި ފިކުރު ބަލިވެ، ދުނިޔެ ހަމަ ހަމަ ވެ، ޢަދާލަތު ގާއިމް ވެފައިވޭ ހެއްޔެވެ؟ ދިރާސާވެރިންގެ ޖަވާބަކީ، ހިތާމަވެރި ގޮތެއްގައި، ނޫނެކެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ތަރިކަ ދިރިއޮތް ކަމުގެ ހެކިތައް، 25 އަހަރު ފަހުވެސް، ދުނިޔޭގެ ތަފާތު ދިމަ ދިމާ ލިން ފެންނަ ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ފާހަގަ ކުރެ އެވެ.